Stres jest nieodłączną częścią naszego życia, ale czy wiesz, jak poważny może być jego wpływ na zdrowie? Szczególnie na funkcjonowanie układu hormonalnego, który kontroluje życiowo ważne procesy w organizmie. Przewlekły stres może prowadzić do zaburzeń hormonalnych, problemów z płodnością, a nawet zaburzeń funkcji tarczycy i znacznie pogorszyć jakość życia.
Dziś omówimy te kwestie razem z lekarzem dietetykiem-endokrynologiem –– Kateryną Tolstikovą. Kateryna jest lekarzem medycyny funkcjonalnej, ekspertem ds. odżywiania przeciwstarzeniowego oraz autorką książek „Twój dom to zdrowie” oraz "Stres przez życie - mój nastrój"
Jaka jest rola układu hormonalnego w radzeniu sobie ze stresem?
Układ hormonalny jest bardzo ściśle związany z reakcją na stres, ponieważ stresory aktywują kilka systemów, które reagują na stres, a pierwszym z nich jest system hormonalny. W pierwszej kolejności są to hormony nadnerczy, w szczególności kortyzol, który podczas stresu wzrasta we krwi i wpływa na różne narządy, wywołując objawy:
- Kortyzol wpływa na układ sercowo-naczyniowy, zwiększając częstość akcji serca, podnosząc ciśnienie krwi, powodując skurcze naczyń krwionośnych i przyspieszając oddech.
- Kortyzol wpływa również na układ trawienny, powodując skurcze mięśni gładkich, co może prowadzić do zaparć lub naprzemiennych zaparć z biegunkami.
Oprócz kortyzolu, nastrój i zadowolenie reguluje również prolaktyna, która wzrasta podczas stresu i zmienia poziom dopaminy. Podwyższony poziom prolaktyny może tłumić nastrój. W tym czasie organizm aktywuje tryb "walcz lub uciekaj", mający na celu zachowanie funkcji życiowych.
Jeśli działanie stresora jest stałe i długotrwałe. To znaczy, nie jest ono zbyt wysokie i nie jest jednorazowe, lecz okresowo występuje reakcja organizmu na wyzwalacz, to po pewnym czasie organizm zaczyna kompensować i adaptować się do środowiska, czyli do działania stresorów, które wpływają na cały organizm i wszystkie układy organizmu. I oczywiście, po pewnym czasie mogą rozwinąć się różne zmiany.
W pierwszej kolejności, może być osłabiony układ odpornościowy. Zmniejsza się odporność organizmu na wirusy, bakterie i inne infekcje. Oprócz osłabienia układu odpornościowego, podobnie mogą reagować inne narządy i układy.
- Wpływ na układ płciowy. Może dojść do zmian w stężeniu estrogenu i testosteronu, w zależności od organizmu, czy jest to organizm męski, czy żeński, a jako objaw może obniżać się libido lub, na przykład, u kobiet mogą występować zaburzenia cyklu miesiączkowego.
Jak przewlekły stres zaburza równowagę hormonalną?
Przewlekły stres ma wiele konsekwencji. W pierwszej kolejności, działa również na układ nerwowy. Wiele artykułów naukowych wskazuje, że długotrwałe przewlekłe stresory mogą nawet wywoływać depresję i inne zmiany ze strony układu nerwowego.
Długotrwały stres może również prowadzić do niedoczynności tarczycy – zaburzenia funkcji tarczycy z powodu zmian w poziomach hormonów wytwarzanych przez podwzgórze i przysadkę. Może to powodować objawy:
- zmęczenie,
- obniżenie wydajności
- zaburzenia metaboliczne
Badania wskazują również, że długotrwały stres może wywoływać depresję i inne zaburzenia układu nerwowego, co jeszcze bardziej pogarsza stan zdrowia.
Jak stres wpływa na płodność?
Przewlekły stres znacząco wpływa na układ rozrodczy, obniżając poziom estrogenu i progesteronu u kobiet oraz testosteronu u mężczyzn. To hamuje funkcje rozrodcze, co może prowadzić do zaburzeń cyklu miesiączkowego u kobiet i obniżenia libido u obu płci.
Podwyższony poziom kortyzolu może negatywnie wpływać na płodność, zwiększając ryzyko bezpłodności. Kobiety często doświadczają zaburzeń owulacji, a mężczyźni – pogorszenia jakości nasienia. Ważne jest, że w przypadku problemów z płodnością nie zawsze konieczna jest terapia hormonalna. Aby przywrócić równowagę hormonalną, należy usunąć główną przyczynę – stres, i wdrożyć strategie jego redukcji.
Jak sprawdzić stan układu hormonalnego i jakie są pierwsze kroki do jego regeneracji?
Aby sprawdzić stan układu hormonalnego, należy wykonać kilka podstawowych kroków. Początkowym etapem jest zebranie wywiadu, podczas którego pacjent opowiada lekarzowi o swoich objawach. Bardzo często mogą być one związane z zaburzeniem równowagi hormonalnej.
Do diagnostyki warto wykonywać coroczne badania kontrolne, które obejmują:
- Badania poziomu hormonów tarczycy (TSH, FT3, FT4)
- Sprawdzenie przeciwciał anty-TPO, aby sprawdzić, czy nie ma autoimmunologicznego zapalenia tarczycy, lub ogólnie autoagresji ze strony własnego organizmu, czyli uszkodzenia własnych komórek.
- Poziom kortyzolu w ślinie oraz prolaktyny, ponieważ są to główne wskaźniki reakcji stresowej.
- Można również sprawdzać adrenalinę, noradrenalinę, najczęściej noradrenalinę. Jest to reakcja układu sympatyczno-nadnerczowego.
Inne ważne badania w zależności od objawów to panele hormonów rozrodczych, poziom witaminy D, żelaza,ferrytyny , indeks insulinooporności (hemoglobina glikowana) oraz panel makro- i mikroelementów. Te ostatnie pomogą wykryć ewentualne niedobory, które również mogą być związane ze stresem.
Najlepiej, gdy lekarz pomoże ci stworzyć roczny plan badań kontrolnych, uwzględniając twój wywiad. Następnie, po analizie wyników i badań, lekarz przepisze indywidualną terapię. Jeśli przyczyną problemów jest stres, leczenie rozpoczyna się od ochrony przed stresem i przepisania odpowiednich suplementów lub terapii farmakologicznej. Dodatkowe metody regeneracji obejmują normalizację diety, umiarkowaną aktywność fizyczną, ponieważ podczas stresu nadmierny wysiłek fizyczny może szkodzić, a także ćwiczenia oddechowe, medytację, masaże, które mogą pomóc poprawić odporność na stres.
Jak zmniejszyć stres i chronić układ hormonalny?
Zmniejszenie stresu – klucz do zachowania zdrowia układu hormonalnego. Oto kilka skutecznych wskazówek:
- Regularny sen: 7-9 godzin snu na dobę. Ważne jest utrzymanie stałego harmonogramu, kładzenie się spać i budzenie o tej samej porze. Ważne jest, aby mieć głęboką fazę snu, aby organizm się zregenerował.
- Umiarkowany wysiłek fizyczny: Regularna aktywność pomaga obniżyć poziom kortyzolu, ale ważne jest, aby unikać przetrenowania.
- Zbilansowana dieta: Wystarczająca ilość makro- i mikroelementów, takich jak magnez, który pomaga obniżyć poziom stresu. Nie zaszkodzi dodać do diety magnezu. Ale warto wybrać jego odpowiednią formę. Glicynian magnezu jest często zalecany w dawce 400 mg.
- Praktyki relaksacyjne: Medytacja, ćwiczenia oddechowe, masaż, aromaterapia i inne metody relaksacji pomagają zmniejszyć lęk i poprawić ogólny stan układu nerwowego.
- Wsparcie psychologiczne: Psychoterapia może pomóc zmniejszyć stres, poprawić odporność na stres i przywrócić równowagę układu nerwowego.
Bardzo ważne jest, aby stworzyć swoją rutynę, uwzględniając czynniki stresowe, aby zachować równowagę i utrzymać zdrowy organizm.
